Odpoczynek tygodniowy kierowcy - 45 czy 24 godziny?

Dwa reżimy prawne, których nie wolno ze sobą mylić

W transporcie drogowym spotykają się dwa zestawy przepisów. Pierwszy wynika z rozporządzenia 561/2006 i dotyczy przede wszystkim kierowców wykonujących przewozy objęte unijnymi normami prowadzenia pojazdu. Drugi to polska ustawa o czasie pracy kierowców, która reguluje między innymi wymiar czasu pracy, dyżury i odpoczynek pracownika.

Najczęstszy błąd polega na uznaniu, że skoro polska ustawa mówi o 35 godzinach, to kierowca ciężarówki zawsze może zakończyć tydzień po 35 godzinach. Nie działa to w ten sposób. Jeżeli do przewozu stosuje się rozporządzenie 561/2006, tygodniowy odpoczynek rozlicza się według norm 45 i 24 godzin.

Polska ustawa przewiduje również, że w określonych sytuacjach tygodniowy odpoczynek może zostać skrócony do 24 godzin, na przykład przy zmianie pory wykonywania pracy. Nie należy jednak przenosić tego wyjątku automatycznie na międzynarodowy transport rzeczy. Najpierw trzeba ustalić, jaki akt prawny obejmuje konkretny przewóz.

Jak prawidłowo zaplanować 45 albo 24 godziny odpoczynku

Regularny tygodniowy okres odpoczynku trwa co najmniej 45 nieprzerwanych godzin. Skrócony może trwać mniej niż 45 godzin, ale nie mniej niż 24 godziny. Odpoczynek nie musi zaczynać się w poniedziałek ani kończyć w niedzielę, ponieważ przepisy posługują się przede wszystkim okresem liczonym od zakończenia poprzedniego odpoczynku.

Nowy tygodniowy odpoczynek musi rozpocząć się najpóźniej po zakończeniu sześciu okresów 24-godzinnych liczonych od końca poprzedniego tygodniowego odpoczynku. W praktyce planowanie od poniedziałku do niedzieli bywa mylące, dlatego ja zawsze analizuję trasę według rzeczywistych godzin rozpoczęcia i zakończenia odpoczynku.

Skrócenie zawsze oznacza późniejszą rekompensatę

Jeżeli kierowca wykorzystał 36 godzin zamiast 45, powstało skrócenie o 9 godzin. Te 9 godzin trzeba odebrać jednorazowo przed końcem trzeciego tygodnia następującego po tygodniu, w którym doszło do skrócenia.

Rekompensatę łączy się z innym odpoczynkiem trwającym co najmniej 9 godzin. Przykładowo 36 godzin odpoczynku może zostać później uzupełnione o 9 godzin i połączone z odpoczynkiem 45-godzinnym. Wtedy całość wynosi 54 godziny, a nie dwa przypadkowe bloki rozrzucone po grafiku.

Dwa skrócone odpoczynki z rzędu mają dodatkowe warunki

W standardowym układzie dwóch kolejnych tygodni kierowca powinien wykorzystać dwa regularne odpoczynki albo jeden regularny i jeden skrócony. Wyjątek pozwala kierowcy wykonującemu międzynarodowy przewóz rzeczy wykorzystać dwa kolejne skrócone okresy poza państwem siedziby pracodawcy, jeżeli spełnione są dodatkowe warunki.

W ciągu czterech kolejnych tygodni trzeba wtedy wykorzystać co najmniej cztery tygodniowe odpoczynki, z których minimum dwa muszą być regularne. Dwa skrócenia należy również zrekompensować, a odpoczynek wyrównawczy musi poprzedzać kolejny tygodniowy odpoczynek. GITD wyjaśnia, że ta możliwość dotyczy sytuacji, gdy oba skrócone odpoczynki rozpoczynają się poza państwem siedziby pracodawcy i poza państwem zamieszkania kierowcy.

Kabina, hotel i powrót do domu podczas delegacji

Regularnego tygodniowego odpoczynku nie można spędzać w kabinie ciężarówki. To samo dotyczy tygodniowego odpoczynku trwającego ponad 45 godzin, jeżeli zawiera rekompensatę za wcześniejsze skrócenie. Taki odpoczynek powinien odbyć się w odpowiednim miejscu zakwaterowania z zapleczem noclegowym i sanitarnym.

Skrócony tygodniowy odpoczynek może być wykorzystany w pojeździe, ale tylko wtedy, gdy pojazd stoi i ma odpowiednie miejsce do spania dla kierowcy. Sam fakt posiadania leżanki nie legalizuje 45-godzinnego odpoczynku w kabinie.

Koszt zakwaterowania poza pojazdem ponosi przedsiębiorstwo transportowe. W praktyce dobrze jest zachować rachunek, potwierdzenie rezerwacji albo inny dokument pokazujący, gdzie kierowca spędził regularny odpoczynek. Nie zawsze będzie potrzebny podczas kontroli, ale znacznie ułatwia wyjaśnienie sytuacji.

Przeczytaj również: Czas pracy kierowcy a jazda - jak rozliczyć delegację?

Podróż do miejsca odpoczynku nie zawsze jest odpoczynkiem

Czas dojazdu do pojazdu lub powrotu z niego nie staje się automatycznie odpoczynkiem tylko dlatego, że kierowca nie prowadzi ciężarówki. Jeżeli podróż odbywa się do miejsca innego niż dom kierowcy albo baza pracodawcy, trzeba ją właściwie sklasyfikować.

Wyjątek dotyczy promu lub pociągu, gdy kierowca ma do dyspozycji kabinę sypialną, koję albo kuszetkę. Przy regularnym tygodniowym odpoczynku podróż powinna być zaplanowana na co najmniej 8 godzin. Poza tym wyjątkiem nie można dzielić odpoczynku między kabinę, parking i hotel według wygodnego, ale niezgodnego z przepisami schematu.

Przedsiębiorstwo powinno organizować pracę tak, aby kierowca mógł wrócić do bazy albo miejsca zamieszkania co do zasady w każdym okresie czterech kolejnych tygodni. Jeżeli wykorzystano dwa skrócone odpoczynki z rzędu, powrót powinien nastąpić przed rozpoczęciem regularnego odpoczynku trwającego ponad 45 godzin, który zawiera rekompensatę.

Jak odpoczynek łączy się z czasem pracy kierowcy

Tygodniowy odpoczynek nie jest tym samym co czas wolny w grafiku ani dyżur. Kierowca musi w tym czasie móc swobodnie dysponować swoim czasem i nie może pozostawać w gotowości do wykonywania pracy.

Odrębnie trzeba kontrolować normy czasu pracy. Polska ustawa przewiduje przeciętnie 48 godzin pracy tygodniowo razem z nadgodzinami, z możliwością przedłużenia do 60 godzin w pojedynczym tygodniu, jeżeli średnia w okresie rozliczeniowym nie przekroczy 48 godzin.

Ta norma nie zastępuje limitów czasu prowadzenia ani tygodniowego odpoczynku. Kierowca może zmieścić się w średniej 48 godzin pracy, a jednocześnie naruszyć obowiązek rozpoczęcia odpoczynku po sześciu okresach 24-godzinnych. Dlatego ewidencja powinna obejmować nie tylko godziny jazdy, lecz także pracę przy ładunku, dyżury, inne czynności i faktyczne okresy odpoczynku.

Błędy, które najczęściej psują rozliczenie

W praktyce problemy powtarzają się według podobnego schematu. Najczęściej grafik wygląda poprawnie na poziomie dni tygodnia, ale nie zgadza się po sprawdzeniu dokładnych godzin.

• Liczenie odpoczynku od poniedziałku do niedzieli zamiast od zakończenia poprzedniego okresu odpoczynku.
• Uznawanie 35 godzin za wystarczające przy przewozie objętym rozporządzeniem 561/2006.
• Traktowanie oczekiwania na załadunek jako odpoczynku, mimo że kierowca musi być gotowy do pracy.
• Spędzanie regularnych 45 godzin w kabinie tylko dlatego, że pojazd ma miejsce do spania.
• Odbieranie rekompensaty w kilku krótszych częściach zamiast jednorazowo.
• Brak dokumentów dotyczących hotelu, powrotu kierowcy albo przyczyn wyjątkowego odstępstwa.
• Planowanie dwóch skróconych odpoczynków bez sprawdzenia, czy przewóz jest międzynarodowym transportem rzeczy i czy spełniono warunek czterech tygodni.

Ja zalecam prostą kontrolę przed wysłaniem kierowcy w trasę. Trzeba zapisać godzinę zakończenia ostatniego tygodniowego odpoczynku, wyznaczyć granicę sześciu okresów 24-godzinnych, określić rodzaj kolejnego odpoczynku i od razu policzyć ewentualną rekompensatę.

Przy delegacjach warto dodać do tego miejsce odpoczynku oraz sposób powrotu kierowcy. Dobry grafik powinien odpowiadać nie tylko na pytanie, kiedy kierowca kończy jazdę, ale też gdzie i w jakich warunkach odpoczywa.

Prosty test zgodności przed rozpoczęciem kolejnej trasy

Przed zatwierdzeniem planu sprawdzam pięć elementów. Czy odpoczynek rozpoczyna się w odpowiednim terminie? Czy jego długość wynosi co najmniej 45 albo dopuszczalne 24 godziny? Czy w dwóch kolejnych tygodniach zachowano wymagany układ odpoczynków? Czy skrócenie ma zaplanowaną jednorazową rekompensatę? I wreszcie, czy regularny odpoczynek odbędzie się poza pojazdem?

Jeżeli odpowiedź na którekolwiek z tych pytań brzmi „nie”, trasa wymaga korekty. W transporcie oszczędność kilku godzin na postoju zwykle nie jest warta ryzyka naruszenia przepisów, problemów z ewidencją i odebrania kierowcy realnego czasu regeneracji.