Przy podpisywaniu umowy o pracę samo określenie „kierowca” często nie wystarcza. Dobrze przygotowany wzór zakresu obowiązków kierowcy powinien jasno opisywać prowadzenie pojazdu, obsługę dokumentów, pracę z ładunkiem, kontrolę stanu technicznego oraz zasady reagowania na awarie i opóźnienia. Poniżej pokazuję gotowy model dokumentu i wyjaśniam, jak dopasować go do transportu krajowego, międzynarodowego, dostawczego lub ciężarowego.
Dobry dokument porządkuje pracę kierowcy i ogranicza nieporozumienia
- Zakres obowiązków powinien być załącznikiem do umowy albo osobnym dokumentem potwierdzonym przez pracownika.
- Najważniejsze elementy to bezpieczne prowadzenie pojazdu, dokumentacja, ładunek, stan techniczny i terminowa komunikacja.
- Nie wolno wpisywać kierowcy odpowiedzialności za wszystko bez określenia realnych uprawnień i warunków pracy.
- Obowiązki trzeba dopasować do rodzaju transportu, masy pojazdu, trasy oraz rodzaju ładunku, na przykład ADR lub towarów chłodniczych.
- Dokument powinien uwzględniać czas pracy, przerwy, tachograf i odpoczynki, ale nie może zastępować przepisów prawa.
Co powinien zawierać zakres obowiązków kierowcy
Nie istnieje jeden urzędowy formularz, który pasowałby do każdej firmy transportowej. Pracodawca może przygotować własny dokument, pod warunkiem że jego treść jest zgodna z umową o pracę, przepisami prawa i rzeczywistym sposobem wykonywania pracy.
Najlepiej, gdy dokument odpowiada na cztery proste pytania. Jakie zadania wykonuje kierowca, za co odpowiada, jakie ma uprawnienia i komu zgłasza problemy? Takie podejście jest praktyczniejsze niż długa lista ogólnych sformułowań, których później nie da się zastosować w codziennej pracy.
W dokumencie warto umieścić podstawowe dane:
- nazwę stanowiska i miejsce wykonywania pracy,
- cel stanowiska, na przykład bezpieczna realizacja przewozów,
- rodzaj pojazdów i dopuszczalne kategorie prawa jazdy,
- rodzaj transportu, na przykład krajowy, międzynarodowy, dystrybucyjny lub specjalistyczny,
- bezpośredniego przełożonego albo dyspozytora,
- listę obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności,
- miejsce na datę oraz podpis pracodawcy i kierowcy.
Sam dokument nie powinien rozszerzać obowiązków ponad to, co rzeczywiście wynika ze stanowiska. Jeżeli kierowca ma także wykonywać załadunek przy użyciu wózka widłowego, prowadzić rozliczenia gotówkowe albo obsługiwać towary niebezpieczne, trzeba wskazać to wprost i zapewnić odpowiednie szkolenie oraz uprawnienia.
Gotowy wzór dokumentu do wykorzystania w firmie
Poniższy model można skopiować i uzupełnić danymi przedsiębiorstwa. Zostawiłem w nim zapisy typowe dla kierowcy samochodu dostawczego lub ciężarowego, ale część punktów trzeba usunąć, jeżeli nie pasuje do konkretnego stanowiska.
Przeczytaj również: Praca szofera - wymagania, zarobki i umowa
Zakres obowiązków na stanowisku kierowcy
Stanowisko: kierowca samochodu dostawczego / ciężarowego
Podległość służbowa: ........................................................
Miejsce wykonywania pracy: ........................................................
Cel stanowiska
Celem stanowiska jest bezpieczna, terminowa i zgodna z dokumentacją realizacja przewozu osób lub rzeczy, z zachowaniem przepisów ruchu drogowego, zasad czasu pracy kierowców oraz procedur obowiązujących u pracodawcy.
Podstawowe obowiązki
- prowadzenie powierzonego pojazdu zgodnie z przepisami ruchu drogowego, posiadanymi uprawnieniami i instrukcjami pracodawcy,
- wykonywanie tras krajowych lub międzynarodowych zgodnie ze zleceniem transportowym i ustaloną kolejnością dostaw,
- sprawdzanie przed rozpoczęciem jazdy podstawowego stanu technicznego pojazdu, w szczególności oświetlenia, ogumienia, hamulców, płynów eksploatacyjnych, wyposażenia awaryjnego i zabezpieczenia przestrzeni ładunkowej,
- niezwłoczne zgłaszanie przełożonemu usterek, uszkodzeń, kolizji, wypadków oraz innych okoliczności mogących zagrozić bezpieczeństwu,
- odbieranie, sprawdzanie i prawidłowe przechowywanie dokumentów dotyczących kierowcy, pojazdu, trasy i ładunku,
- nadzorowanie załadunku i rozładunku w zakresie przewidzianym przez organizację pracy oraz sprawdzanie rozmieszczenia i zabezpieczenia towaru,
- kontrola zgodności liczby, rodzaju i widocznego stanu przesyłek z dokumentami przewozowymi,
- potwierdzanie odbioru i dostawy towaru oraz uzyskiwanie podpisów, pieczęci lub innych wymaganych potwierdzeń,
- prawidłowa obsługa tachografu, karty kierowcy i innych urządzeń używanych do rejestracji pracy,
- przestrzeganie norm prowadzenia pojazdu, przerw i odpoczynków,
- utrzymywanie pojazdu oraz kabiny w stanie umożliwiającym bezpieczną i higieniczną pracę,
- zabezpieczanie pojazdu, kluczy, dokumentów, paliwa, ładunku i powierzonego mienia przed kradzieżą lub uszkodzeniem,
- przekazywanie dyspozytorowi informacji o postępie trasy, opóźnieniach, utrudnieniach i zmianach w realizacji zlecenia,
- wypełnianie dokumentacji po zakończeniu przewozu i przekazywanie jej w ustalonym terminie,
- wykonywanie innych czynności związanych bezpośrednio z realizacją przewozu, o ile są zgodne z prawem, zakresem stanowiska i zasadami bezpieczeństwa.
Uprawnienia kierowcy
- zgłaszanie odmowy rozpoczęcia lub kontynuowania jazdy, jeżeli stan pojazdu, ładunku albo warunki na drodze stwarzają realne zagrożenie,
- żądanie wyjaśnienia nieczytelnych lub sprzecznych dyspozycji transportowych,
- zgłaszanie potrzeby wykonania naprawy, postoju albo dodatkowego zabezpieczenia towaru,
- sporządzanie adnotacji i protokołów dotyczących uszkodzeń, braków lub odmowy przyjęcia przesyłki.
Odpowiedzialność
Kierowca odpowiada za wykonywanie powierzonych czynności z należytą starannością, przestrzeganie przepisów i procedur, prawidłowe prowadzenie dokumentacji oraz niezwłoczne informowanie o problemach. Odpowiedzialność za pojazd lub ładunek należy oceniać z uwzględnieniem rzeczywistego podziału zadań między kierowcę, przewoźnika, nadawcę i odbiorcę.
Data i podpis pracodawcy: ........................................................
Data i podpis pracownika: ........................................................
Najważniejszy fragment tego wzoru to nie sama lista zadań, lecz część dotycząca uprawnień. Kierowca powinien mieć możliwość zgłoszenia, że nie może bezpiecznie ruszyć w trasę albo że ładunek wymaga poprawienia. W przeciwnym razie zapis o odpowiedzialności jest jednostronny i w praktyce może prowadzić do konfliktów.
Jak dopasować dokument do rodzaju transportu
Innego opisu potrzebuje kierowca busa rozwożącego paczki po mieście, a innego kierowca zestawu z naczepą jeżdżący po Europie. Wspólne pozostają zasady bezpieczeństwa i dokumentowania pracy, ale szczegółowe czynności zależą od rodzaju przewozu.
| Rodzaj pracy | Dodatkowe obowiązki | Na co uważać |
|---|---|---|
| Transport dostawczy | Obsługa wielu punktów dostaw, skanowanie przesyłek, pobieranie potwierdzeń i kontakt z odbiorcami. | Nie wpisywać automatycznie obowiązku ręcznego wnoszenia każdej przesyłki, jeżeli nie określono warunków i limitów. |
| Samochód ciężarowy | Kontrola mocowania ładunku, dokumentacji przewozowej, masy i zabezpieczenia przestrzeni ładunkowej. | Kierowca nie powinien odpowiadać za czynności, których nie mógł sprawdzić lub na które nie miał wpływu. |
| Transport międzynarodowy | Obsługa dokumentów celnych, CMR, zezwoleń, kontroli granicznych i komunikacji z dyspozytorem. | Trzeba uwzględnić procedury obowiązujące w państwach, przez które przebiega trasa. |
| Transport chłodniczy | Kontrola temperatury, agregatu, zapisów temperatury i stanu opakowań. | Należy wskazać, kto ustawia temperaturę i kto podejmuje decyzję przy jej odchyleniu. |
| Przewóz ADR | Kontrola oznakowania, dokumentów, wyposażenia i zasad postępowania z materiałami niebezpiecznymi. | Obowiązki można powierzyć tylko osobie z wymaganymi kwalifikacjami i szkoleniem. |
W transporcie międzynarodowym dobry opis powinien obejmować także kontrolę dokumentów pojazdu i ładunku, kontakt z dyspozytorem oraz postępowanie podczas kontroli drogowej. GITD wskazuje, że kierowca może być zobowiązany do okazania między innymi karty kierowcy, zapisów tachografu, wydruków i dokumentów związanych z wykonywanym przewozem.
Przy przewozie ładunków nie wystarczy zapis „dba o towar”. Lepiej napisać, że kierowca sprawdza widoczne uszkodzenia, nadzoruje prawidłowe rozmieszczenie i kontroluje zabezpieczenie przed przesunięciem. Nie oznacza to jednak, że kierowca zawsze sam wykonuje załadunek. Odpowiedzialność może być podzielona między załadowcę, nadawcę, przewoźnika i kierowcę.
Czas pracy i bezpieczeństwo powinny być opisane konkretnie
Zakres obowiązków nie może sugerować, że kierowca ma wykonać zlecenie za wszelką cenę. Do czasu pracy kierowcy zalicza się nie tylko prowadzenie pojazdu, lecz także między innymi załadunek, rozładunek, nadzór nad tymi czynnościami, obsługę codzienną pojazdu, formalności i oczekiwanie na załadunek lub rozładunek, gdy jego długość nie była wcześniej znana.
Przy przewozach objętych europejskimi przepisami kierowca co do zasady może prowadzić pojazd maksymalnie 9 godzin dziennie, przy czym dwa razy w tygodniu limit może zostać wydłużony do 10 godzin. Po okresie prowadzenia wynoszącym 4 godziny i 30 minut należy wykorzystać wymaganą przerwę, standardowo 45-minutową albo podzieloną zgodnie z przepisami.
Limity prowadzenia pojazdu to nie to samo co pełny czas pracy. Łączny czas jazdy nie powinien przekraczać 56 godzin w tygodniu i 90 godzin w dwóch kolejnych tygodniach. Z kolei tygodniowy czas pracy, wraz z innymi czynnościami i ewentualnymi nadgodzinami, podlega odrębnym zasadom i wymaga prawidłowej ewidencji po stronie pracodawcy.
Ministerstwo Infrastruktury przypomina, że przestrzeganie czasu pracy służy przede wszystkim ograniczeniu zmęczenia i poprawie bezpieczeństwa. Dlatego w dokumencie warto używać sformułowania „zgodnie z obowiązującymi normami”, zamiast nakazywać kierowcy realizację dostaw w czasie, który z góry wymusza naruszenie przerw.
Warto też jasno zapisać, że kierowca ma obowiązek:
- nie rozpoczynać jazdy po spożyciu alkoholu, środków odurzających lub leków ograniczających zdolność prowadzenia,
- korzystać z telefonu i urządzeń wyłącznie w sposób zgodny z przepisami,
- stosować środki ochrony indywidualnej przy załadunku i rozładunku, jeżeli są wymagane,
- zatrzymać pojazd w bezpiecznym miejscu w razie awarii, kolizji lub zagrożenia,
- zabezpieczyć miejsce zdarzenia i niezwłocznie powiadomić przełożonego oraz odpowiednie służby, gdy sytuacja tego wymaga.
Najczęstsze błędy w opisach stanowiska kierowcy
Najczęściej spotykam dokumenty, które są albo zbyt krótkie, albo przesadnie szerokie. Pierwszy problem wygląda niewinnie, bo pracodawca wpisuje tylko „prowadzenie pojazdu i wykonywanie poleceń przełożonego”. Taki zapis nie mówi nic o dokumentach, ładunku, stanie technicznym ani zgłaszaniu problemów.
Drugi błąd to przerzucenie na kierowcę pełnej odpowiedzialności za wszystko, co dzieje się z przesyłką. Jeżeli towar został źle zapakowany przez nadawcę, a kierowca nie miał możliwości sprawdzenia jego wnętrza, nie można uczciwie opisać sytuacji tak, jakby odpowiadał za każdą szkodę. Zakres odpowiedzialności musi odpowiadać realnemu wpływowi pracownika.
Problemem bywają także zbyt ogólne polecenia dotyczące dyspozycyjności. Sformułowanie „praca w dowolnym czasie i miejscu” nie zastępuje zasad dotyczących rozkładu czasu pracy, odpoczynków, podróży służbowych ani planowania tras. W razie kontroli lub sporu taki zapis może bardziej zaszkodzić niż pomóc.
Przed przekazaniem dokumentu kierowcy sprawdzam zwykle pięć rzeczy:
- Czy każde zadanie rzeczywiście należy do danego stanowiska?
- Czy pracownik ma kwalifikacje i narzędzia potrzebne do jego wykonania?
- Czy dokument rozdziela prowadzenie pojazdu od załadunku, rozładunku i czynności dodatkowych?
- Czy zapisano obowiązek zgłaszania usterek, szkód i opóźnień?
- Czy treść nie wymusza łamania norm czasu pracy albo zasad bezpieczeństwa?
Nie polecam kopiowania jednego wzoru do wszystkich kierowców w firmie. W małym przedsiębiorstwie można mieć jeden dokument bazowy i krótkie załączniki dla transportu ADR, chłodni, przewozów międzynarodowych lub dostaw z pobraniem. To rozwiązanie jest czytelniejsze i łatwiejsze do aktualizacji niż tworzenie jednej, kilkustronicowej listy obejmującej każdy możliwy scenariusz.
Jak wdrożyć dokument, żeby działał w praktyce
Gotowy zakres obowiązków warto omówić z kierowcą przed podpisaniem, a nie wręczać mu wyłącznie do szybkiego potwierdzenia. Szczególnie trzeba wyjaśnić, kto odpowiada za załadunek, kto zatwierdza dodatkowe postoje, jak zgłasza się awarię i gdzie przekazuje dokumenty po trasie.
Dobrym rozwiązaniem jest połączenie dokumentu z krótką instrukcją operacyjną. Zakres obowiązków mówi, co należy do stanowiska, natomiast instrukcja może opisywać, jak korzystać z konkretnego tachografu, aplikacji do dostaw, systemu telematycznego lub procedury szkody.
Dokument powinien zostać zaktualizowany po zmianie rodzaju pojazdu, trasy, zakresu usług lub przepisów. W praktyce wystarczy przegląd raz w roku oraz dodatkowa aktualizacja po wprowadzeniu nowego typu przewozu. Każdą zmianę najlepiej potwierdzić datą i podpisem pracownika.
Jeżeli kierowca ma wykonywać pracę wykraczającą poza standardowe prowadzenie pojazdu, trzeba sprawdzić także kwestie BHP, badań, szkoleń i uprawnień. Dotyczy to szczególnie obsługi wózków, pracy z rampą, przewozu materiałów niebezpiecznych, transportu żywności oraz czynności wymagających podnoszenia ciężarów.
Dokument, który chroni obie strony
Najlepszy opis stanowiska kierowcy nie jest najdłuższy. Powinien być konkretny, możliwy do wykonania i dopasowany do rzeczywistej pracy, a przy tym wskazywać granice odpowiedzialności oraz sposób zgłaszania problemów.
Pracodawca zyskuje dzięki temu jasne zasady organizacji przewozu, a kierowca wie, czego się od niego oczekuje i kiedy ma prawo zatrzymać realizację zadania do czasu usunięcia zagrożenia. Taki wzór warto potraktować jako dokument bazowy, który później uzupełnia się o specyfikę konkretnej floty, ładunków i tras.
