Gdy autokar ma przejechać kilkaset kilometrów, sama moc silnika nie decyduje o tempie podróży. Na pytanie, ile może jechać kierowca autokaru, trzeba odpowiedzieć na dwa sposoby: wskazać maksymalną prędkość pojazdu oraz określić, jak długo kierowca może prowadzić bez naruszenia norm czasu jazdy. Wyjaśniam też, jak planować przerwy, odpoczynki i delegacje krajowe oraz zagraniczne.
Najważniejsze liczby, które porządkują temat
- 100 km/h to maksymalna prędkość autobusu spełniającego dodatkowe warunki techniczne na autostradzie i drodze ekspresowej.
- Na pozostałych drogach szybkiego ruchu autokar zwykle może jechać 80 km/h, a na innych drogach poza obszarem zabudowanym 70 km/h.
- Kierowca prowadzi standardowo maksymalnie 9 godzin dziennie, a dwa razy w tygodniu może wydłużyć jazdę do 10 godzin.
- Po najwyżej 4 godzinach i 30 minutach jazdy musi wykorzystać przerwę trwającą co najmniej 45 minut.
- Limit prowadzenia wynosi 56 godzin tygodniowo i 90 godzin w dwóch kolejnych tygodniach.
Najpierw trzeba rozdzielić prędkość od czasu jazdy
W codziennej rozmowie pytanie o to, ile może jechać kierowca autokaru, często oznacza prędkość. Przepisy rozdzielają jednak dopuszczalną prędkość pojazdu od czasu, przez jaki kierowca może pozostawać za kierownicą. Jedno dotyczy znaków i parametrów autokaru, drugie zmęczenia oraz obowiązkowych przerw.
| Rodzaj drogi | Limit dla autokaru | Ważne zastrzeżenie |
|---|---|---|
| Obszar zabudowany | 50 km/h | Znaki mogą wprowadzać inne ograniczenie |
| Strefa zamieszkania | 20 km/h | Limit obowiązuje niezależnie od rodzaju autokaru |
| Autostrada, droga ekspresowa lub dwujezdniowa z minimum dwoma pasami w każdym kierunku | 80 km/h | To podstawowy limit dla autobusu |
| Autostrada i droga ekspresowa | 100 km/h | Tylko dla autobusu spełniającego dodatkowe warunki techniczne |
| Pozostałe drogi poza obszarem zabudowanym | 70 km/h | Niższe ograniczenie może wynikać ze znaków lub stanu pojazdu |
Limit 100 km/h nie dotyczy automatycznie każdego autokaru turystycznego. Pojazd musi spełniać wymagania techniczne, a jego stan i wyposażenie muszą pozwalać na jazdę z taką prędkością. Jeżeli z tyłu autokaru znajduje się oznaczenie z niższym limitem, kierowca musi się do niego stosować.
Prędkość dopuszczalna nie jest też prędkością obowiązkową. Przy deszczu, oblodzeniu, silnym wietrze, ograniczonej widoczności albo dużej liczbie pasażerów rozsądny kierowca jedzie wolniej. Z mojego punktu widzenia próba odzyskania kilku minut na autostradzie zwykle nie ma sensu, bo jeden nieplanowany postój potrafi zniwelować całą różnicę.
Ile godzin kierowca może prowadzić autokar
W typowym przewozie turystycznym autokarem kierowca może prowadzić maksymalnie 9 godzin w ciągu doby. Dwa razy w tygodniu ten limit można przedłużyć do 10 godzin. Nie oznacza to jednak, że cały dzień pracy trwa tylko 9 albo 10 godzin, ponieważ do czasu pracy wliczają się także inne czynności.
- pomoc pasażerom przy wsiadaniu i wysiadaniu,
- nadzór nad bagażem i załadunkiem,
- formalności związane z przejazdem,
- obsługa pojazdu i podstawowe czynności kontrolne,
- oczekiwanie, jeżeli kierowca nie znał wcześniej czasu postoju.
Oprócz limitu dziennego obowiązuje 56 godzin prowadzenia w tygodniu oraz maksymalnie 90 godzin w dwóch kolejnych tygodniach. Dlatego przewoźnik nie może bez końca rekompensować opóźnień z jednego dnia dokładaniem godzin w następnych dniach.
Po najwyżej 4 godzinach i 30 minutach prowadzenia kierowca musi zrobić przerwę trwającą co najmniej 45 minut. Można ją podzielić na dwie części, ale w prawidłowej kolejności, czyli najpierw minimum 15 minut, a później minimum 30 minut. Przerwa obiadowa podczas której kierowca nadal pilnuje wejścia pasażerów albo wykonuje polecenia organizatora nie zawsze będzie pełnoprawnym odpoczynkiem.
| Rodzaj limitu | Dopuszczalny czas |
|---|---|
| Jazda dzienna | 9 godzin |
| Wydłużona jazda dzienna | 10 godzin, najwyżej 2 razy w tygodniu |
| Jazda tygodniowa | 56 godzin |
| Jazda w dwóch kolejnych tygodniach | 90 godzin |
| Jazda bez wymaganej przerwy | Do 4 godzin i 30 minut |
Przerwy i odpoczynek decydują o realnym czasie podróży
Po zakończeniu pracy kierowca musi mieć zapewniony dzienny odpoczynek trwający co najmniej 11 godzin. W określonych warunkach można go skrócić do 9 godzin, maksymalnie trzy razy pomiędzy odpoczynkami tygodniowymi. Odpoczynek dzienny może być też podzielony na dwie części, z których pierwsza trwa minimum 3 godziny, a druga minimum 9 godzin.
Odpoczynek tygodniowy wynosi standardowo 45 godzin. Co drugi tydzień może zostać skrócony do 24 godzin, ale brakujący czas trzeba później zrekompensować. Regularnego odpoczynku tygodniowego nie wolno wykorzystywać w autokarze. Krótszy odpoczynek dobowy może odbywać się w pojeździe, jeśli autokar stoi i ma odpowiednie miejsce do spania.Przy dwóch kierowcach autokar może kontynuować podróż, ale nie oznacza to podwojenia limitu dla jednej osoby. Każdy kierowca nadal musi przestrzegać własnych norm prowadzenia, przerw i odpoczynku. Załoga kilkuosobowa ułatwia przejazd długą trasą, ponieważ kierowcy mogą się zmieniać, a pojazd nie musi czekać na zakończenie całego odpoczynku jednego prowadzącego.
W przewozach okazjonalnych pasażerów za granicę istnieje szczególna możliwość odroczenia odpoczynku tygodniowego nawet do 12 dni. Dotyczy ona jednak ściśle określonych międzynarodowych przewozów okazjonalnych, a nie każdej wycieczki autokarowej. Nie można traktować jej jako zgody na 12 dni nieprzerwanej jazdy.
Delegacja nie zwalnia z tachografu i odpoczynku
Wyjazd służbowy kierowcy obejmuje znacznie więcej niż samo prowadzenie. Przy planowaniu delegacji trzeba uwzględnić czas dojazdu, przejęcia autokaru, odpraw, postoju, obsługi pasażerów i powrotu. Ministerstwo Infrastruktury wskazuje, że czas pracy kierowcy obejmuje również czynności związane z wykonaniem zadania oraz zapewnieniem bezpieczeństwa osób i pojazdu.
W przewozach objętych europejskimi przepisami tachograf rejestruje jazdę, przerwy, odpoczynek i inną pracę. Samo wyłączenie silnika nie oznacza jeszcze odpoczynku. Jeżeli kierowca w tym czasie pomaga grupie, przestawia autokar albo wykonuje obowiązki organizacyjne, powinien prawidłowo zarejestrować aktywność.
Przy trasach międzynarodowych trzeba sprawdzić, które regulacje obejmują konkretny odcinek. Na terenie Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Szwajcarii podstawą jest rozporządzenie 561/2006. W przewozach do niektórych państw spoza tego obszaru zastosowanie może mieć umowa AETR.
Nie traktowałbym delegacji jako formalności kadrowej odkładanej na później. Dobrze przygotowany plan powinien zawierać miejsce legalnego postoju, hotel lub bezpieczne miejsce odpoczynku, zapas czasu na korki oraz wariant awaryjny. Rozkład, który zakłada jazdę bez żadnego marginesu, jest wadliwy już w chwili jego zatwierdzania.
Jak zaplanować trasę bez presji na kierowcę
Przykładowo kierowca rozpoczyna pracę o 6:00. Może prowadzić do 10:30, następnie wykorzystuje 45-minutową przerwę i jedzie do 15:15. W tym wariancie wykorzystał łącznie 9 godzin prowadzenia, choć od rozpoczęcia pracy minęło ponad 9 godzin, ponieważ część czasu zajęła przerwa.
Jeżeli danego dnia korzysta z wydłużenia do 10 godzin, może prowadzić jeszcze godzinę, ale nadal musi pilnować odpoczynku dobowego i pozostałych limitów. W praktyce do tego harmonogramu dochodzą postoje techniczne, toaleta dla pasażerów, tankowanie, korki i czas potrzebny na bezpieczne opuszczenie autokaru.
Najczęstsze błędy przy planowaniu wyjazdów są dość powtarzalne:
- zakładanie, że autokar będzie jechał cały czas z maksymalną prędkością,
- traktowanie postoju dla pasażerów jako automatycznej przerwy kierowcy,
- brak zapasu na przejazd przez miasta i kontrole graniczne,
- planowanie nocnego powrotu bez sprawdzenia odpoczynku dobowego,
- uznawanie drugiego kierowcy za sposób na obejście limitów zamiast za element bezpiecznej organizacji.
Autokar może jechać szybko, ale nie kosztem odpoczynku
Najwyższa dopuszczalna prędkość autokaru w Polsce wynosi 100 km/h tylko w określonych warunkach technicznych. Dla wielu pojazdów właściwym limitem będzie 80 km/h na autostradzie i drodze ekspresowej oraz 70 km/h na pozostałych drogach poza obszarem zabudowanym.
Jeżeli pytanie dotyczy czasu prowadzenia, podstawowa odpowiedź brzmi 9 godzin dziennie, z możliwością dwukrotnego wydłużenia do 10 godzin w tygodniu. Równie ważne są przerwa po 4 godzinach i 30 minutach, odpoczynek dobowy oraz limity 56 i 90 godzin.
Właśnie dlatego przy wyborze przewoźnika patrzę nie tylko na cenę wynajmu autokaru. Rzetelna firma potrafi pokazać realny harmonogram, przewiduje postoje i nie buduje całej trasy na założeniu, że kierowca zawsze „jakoś zdąży”.
